Mecburi hayatlar!

Tarih : 10 Ekim 2013

Türk Tabipler Birliği avukatlarından Mustafa Güler mecburi hizmete dair merak edilen soruları Hekim Postası için yanıtladı.

“Bir meslek mensubunun kendini eğitim yoluyla geliştirmesini devletin desteklemesi lazım fakat bizde ‘kendini geliştirirsen seni bir daha mecburi hizmete gönderirim’ deniyor.”

“Sağlık Bakanlığı’nın yönetmeliğinde açmazı olan hallerden birisi eşi özelde çalışanlar hekimler için hiçbir olanak sağlanmamış olması.”

Sibel Durak

Mecburi hizmet nasıl uygulanıyor, atamalar daha çok hangi bölgelere yapılıyor?

Türkiye’de hekime ihtiyaç duyulan yerler Sağlık Bakanlığı tarafından ilan ediliyor. Mezun olan ya da uzmanlık belgesi alanlar tercihte bulunuyor, o tercihlerine uygun ya da aykırı yerleştirmeleri yapılıyor. Türkiye’nin her yerinde mecburi hizmet olabilir.

Süresi nedir?

Atandığı yere bağlı olarak süreler de değişiyor. Yasada 300 ile 600 gün arasında diyor. Ancak mecburi hizmet, hekimler açısından bakıldığında nerdeyse ömür boyu sürüyor. Hekimlikte diğer pek çok meslekten farklı olarak eğitim sürekli devam ediyor. Her eğitimden sonra da ayrıca mecburi hizmet var. Oysa bir meslek mensubunun kendini eğitim yoluyla geliştirmesini devletin desteklemesi lazım fakat bizde öyle olmuyor ne yazık ki.

Tıp fakültesini bitiriyorsunuz mecburi hizmet, uzmanlığı bitiriyorsunuz mecburi hizmet, yan dal yapıyorsunuz yine aynı şekilde. Her birinin mecburi hizmetini topladığınızda 3-6 yıl gibi bir süre mecburi hizmet yapmak zorunda kalınabiliyor. Eğitim süreleri de dikkate alındığında neredeyse mecburi hizmetten emekli olacak şekilde bir tablo çıkıyor ortaya. Bu da gençlerin hekimliği tercih etmelerinde engel olduğu gibi, hekimlerin hem çalışma hem eğitimle kendilerini geliştirme motivasyonunu kıran bir yöne gidiyor.

Hekimler dışında mecburi hizmet yükümlülüğü olan meslek grubu var mı?

Mecburi hizmet uzman tabip ve tabipler için getirilmiş bir uygulama. Asker, polis gibi bir takım mesleklerde de mecburi hizmet var ama onlarınki aldıkları bir katkı karşılığında. Benzer şekilde devlet bursuyla yurtdışında master, doktora yapanların da döndükten sonra belli süre çalışma zorunluluğu bulunuyor.  Ancak bunların hepsi bir katkı karşılığı, hekimlik bu bakımdan tek sanırım.

Peki bu durum Anayasa’ya aykırı değil mi?

Mecburi hizmetin çalışma zorunluluğu getirmesi ve diplomalara el konulmasının Anayasa’ya aykırı olduğu düşüncesiyle TTB konuyu Anayasa Mahkemesine taşıdı ancak Mahkeme bu bakımdan Anayasa’ya aykırılık görmedi.


Mecburi hizmete TTB’nin bakışı nasıl?

Kamu hizmetine girmeyi kabul edenler için belli bölgelerde çalışma zorunluluğu getirilebilir ama adaletli bir atama ve yer değiştirme sistemi olmak koşuluyla.

Bazı hekimler tüm meslek yaşamı boyunca bir kere mecburi hizmet öneriyorlar. Buna ne dersiniz?

Mecburi hizmetin temeline ilişkin itirazlar bir kenarda durmak koşuluyla iyileştirilebilmesi açısından bu öneri üzerinde de düşünülebilir.

Mecburi hizmet söz konusu olunca rotasyon en sıkıntılı mesele galiba?

Mecburi hizmete giden bir kişi oradan gelebilme imkanına pek sahip olamıyor ne yazık ki. Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde yer alan puanları tutturup atandığınız yerden başka bir yere gelebilmeniz çok mümkün olmuyor. Böyle olunca mecburi hizmeti bitiren kişi orada kalmakla ilgili özel bir isteği yoksa, istifa edip özele geçiyor. Sağlık Bakanlığı özeldeki kadroları sınırlayan bir sistem kurmak suretiyle bu geçişleri de engellemeye çalışıyor. Hekimlerin kamudan çıkışının sebeplerini ortadan kaldırmak yerine çaresiz bırakarak hekimleri kamuda tutmaya çalışıyor.

Mecburi hizmet ve eş durumu

Mecburi hizmetin aile bütünlüğünü bozan bir tarafı da bulunuyor. Eşlerin aynı yerde görev yapması konusunda yönetmelik nasıl işliyor.

Her iki hekim Sağlık Bakanlığının kadrosundaysa mümkün olduğunca aynı yere veriliyorlar. Eşlerden birisi bakanlığının merkez veya taşra teşkilatında yönetici pozisyondaysa diğer eş onun yanına atanabiliyor. Başka örneklere baktığımızda, hekimin eşi bakan danışmanı, aile hekimi, kamuda müfettiş veya müfettiş yardımcısı  ise atamalarda dikkate alınıyor. Eşi öğretim üyesi olanlarda vakıf ya da devlet üniversitesi olması fark etmeden yine tayinler eşin yanına yapılabiliyor.

İki eş de asistansa durum nedir?

Asistanların birbirlerine ilişkin eş durumlarında, mecburi hizmete tabi olan kişinin eşinin uzmanlık eğitiminin bitimine 6 aydan fazla süre varsa mecburi hizmet eşin bulunduğu ilde yapılabiliyor.

Eşlerden birisi başka meslek grubundaysa nasıl oluyor?

Emniyet, ordu mensupları, hakim, savcı, noter,  için sorun yaşanmıyor. Onlar neredeyse eşleri de onların yanına gönderiyor. Eşlerden biri muhtar, belediye başkanı, milletvekili ise yine eşinin olduğu yere gönderilebiliyor. Önümüzde yerel seçimler var. Bir ironi olarak, eş durumundan yararlanamayan hekim arkadaşlarımızın eşlerinin muhtar veya belediye başkanı olması düşünülebilir.

Sıkıntı yaşanan meslek grupları hangileri?

Eşi öğretim görevlisiyse bunlarda sorun var. Bu meslek grubundakiler dava açtıklarında eğer öğretim görevlisi olan eş devlet üniversitesinde görevliyse davayı kazanıp tayin olabiliyor.  Vakıf üniversitesinde ise tayin olamadığı gibi dava açtığında kazanamama ihtimali de var.  Eşi hemşire, öğretmen ise bunlar da kamu görevlisi olmasına karşın hekim bu ünvanlardan daha üstte sayıldığı için herhangi bir şekilde onlara tabi olmuyor.

En büyük sıkıntı herhalde eşi özel sektörde çalışanlarda yaşanıyordur?

Evet. En büyük sorun bu grupta yaşanıyor. Özelde çalışanların herhangi bir şekilde eşinin olduğu yere tayin olup gitmek gibi şansı da yok. Zor bir mesele. Sağlık Bakanlığının yönetmeliğinde açmazı olan hallerden birisi eşi özelde çalışanlar hekimler için hiçbir olanak sağlanmamış olması. Oysa hemşireyseniz ve eşiniz özelde çalışıyorsa eşin yanına gönderilebiliyor. Hekimler ise “stratejik personel” olarak tanımlanarak eş durumu mazeretinde çıta çok daha yüksekte tutuluyor. Bu durumda olan hekim ya mecburi hizmeti, yani mesleğini yapmıyor; ya uzmanlığın mecburi hizmetini yapmayıp pratisyen, yan dalın mecburi hizmetini yapmayıp uzman olarak çalışıyor. Sonuçta hekime ihtiyaç varsa bu insanların görevini iyi bir motivasyon içinde yapabileceği olanakları sağlamak lazım. Bu insanların mecburi hizmet yapmamak için istifa etmelerinin sebeplerine bakmak gerek. Aile birliğini sağlamak için istifa ediyorsa ona ilişkin mümkün olan bir çareyi bulmak lazım.

Geçici görevlendirme

Mecburi hizmet sürecinde geçici görevlendirme yapılması mümkün mü?

Yasanın içinde bu kişiler mecburi hizmet süresi içinde savaş, deprem gibi çok olağanüstü bir sebep olmadıkça başka yerde görevlendirilemezler diye açık bir hüküm var ama yasanın bu hükmünü idare genelde uygulamıyor, ne yazık ki.

Fakat gittiği yeri beğenmeyip geçici görevlendirmeyle başka yere geçenler var değil mi?

Ancak onlar herhangi bir şekilde mağduriyet yaşatılanlar değil ödüllendirilenler. Mağduriyete sebep olanlar da ödüllendirme olanlar da geçici görevlendirmenin hemen hepsi hukuka aykırı.

Yargısal yola başvurarak düzeltilebilir mi bu sorun?

Bu noktada sürelerle ilgili sıkıntı çıkıyor karşımıza. İki ay için geçici görevlendiriliyor hekim fakat 2 ay içinde yargısal karar çıkmadığı için hekim arkadaşlarımız ne yazık ki buna başvurmak eğiliminde olmuyor. Oysa bu hukuka aykırılığın ortaya çıkarılması, yapanların yanına kar kalmaması için mutlaka hukuki girişimlerin yapılamasını öneriyoruz.

Yorumlar (1)
  • 10 Ekim 2013 tarihinde Gokhan tarafından

    Mecburi hizmet, genç hekimlerin en büyük sorunu. İnsanlar zorla çalıştırılıyor, bir nevi köle pazarı kuruluyor!

    TTB 10 yıllık sürede, bu konuda hemen hiçbir şey yapmadı, hiçbir şekilde bu konuyu gündeme getirmedi, kamuoyuna bu durumu bildirmedi. Yüzde yüz haklı olduğumuz bir konuda, tek bir geri adım atılmasını sağlayamadık.

  • Yorum Yaz
    Ad Soyad :
    E-mail :
    Yorum :

    Arşivler

    Son Yorumlar